Çoğu kişi hiçbir belirti yaşamaz, ancak şu şikâyetler görülebilir:

• Yüzde ani uyuşma veya kayma
• Konuşma bozukluğu, kelimeleri toparlayamama
• Kol veya bacakta ani güçsüzlük veya uyuşma
• Görme kaybı (özellikle tek gözde ani körlük)
• Baş dönmesi, denge kaybı

Bu belirtiler bazen birkaç dakika sürer ve düzelir. Bu tabloya “geçici iskemik atak (GİA)” denir ve büyük bir felç riskinin habercisidir.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

• Ateroskleroz (damar sertliği): En sık nedenidir.
• Sigara kullanımı
• Yüksek kolesterol
• Hipertansiyon (yüksek tansiyon)
• Diyabet
• İleri yaş
• Ailede damar hastalığı öyküsü

Acil Belirtiler

• Ani konuşma bozukluğu
• Yüzde asimetri
• Kol veya bacakta ani güçsüzlük
• Görmede ani kayıp

Bu belirtiler felcin başladığını gösterir. Vakit kaybetmeden 112 aranmalıdır.

Tanı Yöntemleri

• Doppler ultrason: Karotis damarlarının daralmasını gösterir.
• BT anjiyografi veya MR anjiyografi: Damarın ayrıntılı görüntülenmesini sağlar.
• Klasik anjiyografi: Hem tanı hem de girişimsel tedavi için yapılabilir.

Tedavi

1. İlaç tedavisi:

• Kan sulandırıcı ilaçlar (aspirin, klopidogrel vb.) felç riskini azaltır.
• Kolesterol düşürücü ilaçlar (statinler) damar sertliğini yavaşlatır.
• Tansiyon ve şeker mutlaka kontrol altında tutulmalıdır.

2. Cerrahi ve girişimsel tedaviler:

• Karotis endarterektomi: Damar içindeki plak cerrahi olarak temizlenir.
• Karotis stentleme: Damar balonla açılır ve stent yerleştirilir.

Hangi yöntemin seçileceği damarın darlık oranına, hastanın genel sağlık durumuna ve felç öyküsüne göre belirlenir.

Hastanede Süreç

Felç veya geçici iskemik atak ile gelen hastalar acil serviste hızla değerlendirilir. Beyin tomografisi çekilir, damarlar görüntülenir. Darlık ileri düzeydeyse hasta cerrahiye veya stent işlemine alınır.

Taburculuk ve Evde Bakım

• Kan sulandırıcı ilaçlar ömür boyu kullanılmalıdır.
• Kolesterol ve tansiyon ilaçları aksatılmamalıdır.
• Sigara kesinlikle bırakılmalıdır.
• Sağlıklı beslenme ve egzersiz hayatın bir parçası olmalıdır.

Takip ve Kontrol

• Damar ultrasonu yılda en az bir kez yapılmalıdır.
• Kan değerleri düzenli kontrol edilmelidir.
• Ameliyat veya stent sonrası ilk ay sık, sonra 6 ayda bir kontrol gerekir.

Prognoz

Erken teşhis ve tedavi ile felç riski büyük ölçüde azaltılır. Ancak tedavi edilmezse felç riski çok yüksektir.

Sık Sorulan Sorular

Şah damarı tıkanıklığı tamamen açılabilir mi?
Evet. Cerrahi veya stent ile damar açılabilir.

Her tıkanıklık ameliyat gerektirir mi?
Hayır. Hafif darlıklarda ilaç tedavisi ve takip yeterlidir.

Bu hastalık genetik mi?
Genetik yatkınlık olabilir, ancak en önemli sebep yaşam tarzıdır.

Felç geçirmeden fark edilebilir mi?
Evet. Düzenli check-up ve Doppler ultrason ile erken teşhis mümkündür.

Tedavi sonrası felç riski sıfır mı?
Hayır. Ama çok azalır. İlaçlara ve yaşam tarzına dikkat etmek şarttır.